chytvo




		Францішак Гелнэр (1881-1914) ПРЫВІТАНЬНЕ РОДНАМУ КРАЮ і іншыя вершы Бязьдзейнасьцю сваёй я ўсьмерць заеты, Ды працаўнік зь мяне абы які. Каб мог, усе павіннасьці б і мэты Падраў без шкадаваньня на шматкі. Ды пачынаць спачатку—ці ня дурасьць, Калі на ўсім бязьвер’е, як кляйно? Здаецца, не пасьпею я руку ўзьняць, Як цягне яе долу ўсё адно. Упэўнены: калі б я быў кабетай, Пляўкам людзей падставіў бы я твар І зь дзёрзкім сьмехам ды крысом узьдзетым Цела б панёс на продаж, як тавар.


	Ладыслаў Кліма (1878-1928) ЧАЛАВЕЧАЯ ТРАГІКАМЭДЫЯ (дзея трэцяя) Сьніў я, што мая жоначка—кожны пагодзіцца, што гэта анёл, які сядзіць не на небе, а на зямлі—была нягоднымі людзьмі ілжыва абвінавачаная ў сужэнскай зрадзе і ва ўсіх магчымых немаральнасьцях..., і што Дубраўку прывяла на сьвет не са мной, а з жыдом Грунготам. Мне гэта страшэнна дзейнічала на мазгі; як быццам мяне хто па галаве біў малатком, ды так, што мазгі пырскалі, пакуль ад іх у чэрапе не засталося пустое меца. Тады я выправіўся ў санаторый. Там мяне вылечылі. Справа ў тым, што я лічыў свае сны сапраўднасьцю, а там мне даказалі, што ўсё гэта я толькі сьніў. Ты нават ня ведаеш, як мне ад гэтага палегчала. Я выйшаў з санаторыя, але да працы ўжо быў ня надта прыдатны. Дый не было для каго працаваць, бо мая анёльская Мімі арганізоўвала ў Амэрыцы лекцыйнае турнэ ў імя высокай маралі і ўсё ніяк не вярталася. Мне прызначылі пэнсію. Майму шчасьцю ў закутку прыйшоў канец. І новыя, жахлівыя сны перасьледавалі мяне; перадусім, што Дубраўка ператварылася ў нейкага д’ябла, які мяне несупынна катуе: б’е, суе пад сьцюдзёны душ, зачыняе ў прыбіральні. А жоначка мая ня едзе й ня едзе, каб мяне вызваліць. (Зноў плача).


Ладыслаў Кліма (1878-1928) ЧАЛАВЕЧАЯ ТРАГІКАМЭДЫЯ (дзея другая) Я зразумеў, што трэба спачатку да найменшых падрабязнасьцяў вывучыць усе паасобныя культуры, але што чалавечае жыцьцё занадта кароткае для таго, каб як сьлед вывучыць прынамсі адну, нават самую нязначную культуру. І тады я вырашыў засяродзіцца на дасьледаваньні культуры маленькага, але надзвычай цікавага народа—чухонцаў. (Усе прысутныя ня ў стане стрымаць прыглушанага гігітаньня альбо прысканьня.) І нягледзячы на зьдзеклівы посьмех я да сёньняшняга дня застаўся верным гэтаму вырашэньню, супакойваючы сябе думкай, што ўзбагаціў нашую літаратуру такім мноствам працаў аб чухонцах, што, без перабольшаньня, ніводная вялікая літаратура ня можа з намі ў гэтым плане зраўняцца. У веку маіх сарака двух гадоў настала ў маёй душы позьняя вясна. Я палымяна закахаўся ў анёлападобную шаснаццацігадовую дзяўчыну. І яна адказала мне жарснай узаемнасьцю. Доўга я вагаўся. І нарэшце сказаў сабе: чаму ўсе гэтыя доўгія гады ты працуеш з такой неахвотай, чаму пішаш артыкулы свае пра чухонцаў з такой агідай і з такой літаральна нянавісьцю? Ах, гэта таму, што няма дзеля каго табе пісаць, няма дзеля каго працаваць...

		Філіп Ларкін (1922-1985) МЕСЦЫ, КАХАНКІ... Шыр прэрыяў абмежавана правадамі. Іх значнасьць разумее стары вол, Ды маладым бычкам заўжды карцела Яшчэ кудысьці. Сьвежы пах вады Іх прымушае йсьці на правады, Чый гвалт бяздушны разрывае цела. Бычкі стаюцца ў гэты дзень валамі, Дрот збудаваўшы чуйнасьці наўкол. Макс Шчур “Сухі гумарыст” Філіп Ларкін Ларкін быў кансэрватарам як у жыцьці, так і ў паэзіі. Мала падарожнічаў, мала сустракаўся зь людзьмі (за выключэньнем жанчын), усё жыцьцё працаваў у бібліятэцы. Авангардыстаў кшталту Тэда Г’юза называў “афэлкамі”—для яго ў ангельскай паэзіі як быццам ніколі не існавала Паўнда, Эліёта, Одэна, што рабіла яго добраахвотным маргіналам сярод паэтаў свайго часу. І тым ня менш, як раньнія, так і сталыя ягоныя вершы выдаюць нечуваную здольнасьць да стварэньня фантастычных, цалкам авангардных вобразаў (“месяц цалуе зямлю”, “галава-кветка” й г.д.). Яшчэ мацнейшым Ларкінавым бокам зьяўляецца яго мова—нядзіва, бо ён быў па адукацыі ангельскім філолагам—то бок, здольнасьць гульні са словамі, выкарыстаньне двухсэнсоўнасьці, стылістычнае багацьце (слэнг), якое часта мяжуе са скандалам...