ПЕрарОБІМ МАПЫ!, альбо РАСЕЕЦ У РАЙХСТАГУ

Павінен сказаць, што заўсёды пачуваў сябе чымсьці накшталт германафіла. Перадусім у сэнсе культурным. Нават шматнацыянальная Аўстрыйская імпэрыя замінала мне хіба толькі сваім каталіцызмам. Але мушу прызнацца: з учорашняга дня, пасьля прачытаньня онлайну з А.Рарам, я лічу існаваньне адзінай Нямеччыны на мапе Эўропы нямэтазгодным. Зірніце самі: ад часоў свайго аб’яднаньня пад гегемоніяй Прусіі Нямеччына толькі наяжджала на астатнія краіны ў памкненьні пашырыць свой лебэнсраўм. Сёньня, праўда, Нямеччына зьяўляецца ядром нібыта дэмакратычнага фармаваньня—Эўразьвязу. Аднак мэта гэтага фармаваньня, як патлумачыў А.Рар, тая ж самая: стаць магутнай супэрдзяржавай, павялічыць свой уплыў у сьвеце... Не, Нямеччына—штучнае і залішне позьняе геаграфічнае ўтварэньне. Я за тое, каб яго не было. Як і іншых палітычных наватвораў, такіх як Беларусь.

Эўразьвяз узьнік раней за сучасную Нямеччыну. І калі разглядаць палітычныя падзеі 80-90-х гг. мінулага стагодзьдзя, то для немцаў, паводле А.Рара, было б найлепш, калі б яны скончыліся ўзьяднаньнем Нямеччыны і разбурэньнем бэрлінскага мура. Фактычна, гэтак германскія супляменьнікі вярнуліся б ва ўлоньне эўрапейскай цывілізацыі, куды заўжды па вызначэньні належалі, а рэшта ўсіх гэтых, па сутнасьці, неэўрапейцаў славянскага і іншага паходжаньня—палякаў, румынаў, чэхаў, баўгараў, сэрбаў, эстонцаў—усіх і не пералічыш!—якія дагэтуль маглі быць часткай Эўропы выключна ў складзе нямецкамоўных імпэрыяў—засталася б пад кантролем сваіх камуністычных і недэмакратычных (вельмі мякка кажучы) ўладаў, а дакладней—пад кантролем вялікай Расіі (Савецкага саюзу). Халодная вайна скончылася! Толькі ў такім выпадку яна скончылася б не перамогай Захаду, якая адкрыла ўсім вышэйзгаданым народам Эўропы, якія ляжаць на ўсход ад Нямеччыны і зь якімі немцы вельмі доўга (але беспасьпахова) ваявалі, магчымасьць рынуцца ў Нямеччыну і патрабаваць ад гэтай багатай краіны маральнай кампэнсацыі за мінулыя войны, а яна скончылася б нічыёй, больш “пачэснай” для ўсходняга суседа. Як прагучалі б тады такія словы!—

«Халодная вайна скончылася. Скончылася! Мы жывем у агульнай Эўропе. Натуральна, ёсьць канфлікты, бо народы ня могуць так хутка сысьціся. Але Нямеччына і Францыя 30-40 гадоў набліжалася, палітыкі стасаваліся, гэтулькі недаверу было тут, у цэнтры Эўропы, паміж элітамі, паміж народамі — і ўсё роўна, праз 60 гадоў пасьля вайны здолелі выбудаваць палітычны і эканамічны саюз, які аб’яднаў былых ворагаў у агульную дзяржаву. Трэба пазытыўна на гэта глядзець. Цяпер войны ў Эўропе немагчымыя. Трэба пашыраць гэтую стабільную зону на ўсход. І за імгненьне гэтага не зрабіць. Трэба весьці вельмі складаныя дыялёгі, палітычныя дыялёгі зь цяжкімі партнэрамі, з “цяжкімі” краінамі, у якіх іншыя традыцыі. Якія не ўспрымаюць Эўропу так, як Эўропа навучыла сябе ўспрымаць цягам некалькіх дзесяцігодзьдзяў. Таму давайце не будзем заклікаць да нейкіх новых ваенных дзеяньняў.»

Па-першае, тое, што халодная вайна скончылася, не азначае, што яе не было. Хаця й тады былі прыхільнікі перамоваў з камуністычнымі краінамі, і тады шмат хто казаў пра “іншыя традыцыі”, аднак эўрапейская памяркоўнасьць і цярплівасьць аказалася значна большай, чым цярпеньне саміх народаў у недэмакратычных краінах і іхная вернасьць “традыцыям”.

Па-другое, важна памятаць, чым яна скончылася, гэтаксама як важна памятаць, чым скончылася Другая ўсясьветная вайна: ня толькі падзелам Нямеччыны, але й заснаваньнем ААН, сярод заснавальнікаў якой была Беларуская ССР. Што да традыцый, то заходнія краіны не занялі тады ў дачыненьні да немцаў такую пазіцыю, якую зараз некаторыя немцы займаюць у дачыненьні да ўсходніх суседзяў, гэта азначае, не палічылі гітлераўскую нацыянал-сацыялістычную дыктатуру часткай іхнай традыцыі, а дапамаглі пабудаваць сучаснае капіталістычнае грамадзтва.

Але тут яны, здаецца, памыліліся: падзяленьне сьвету на больш вартыя і меней вартыя народы ўсё яшчэ застаецца традыцыйнай нямецкай уласьцівасьцю. Яны называюць гэта “рэальнай палітыкай”, тым часам як Ален Фінкелькро—прызнаньнем за іншымі народамі “права на рабства”, а Эцьен Балібар—“імпэрыяльным расізмам” (асаблівай увагі, дарэчы, вартае стаўленьне сп.Рара да Кітаю).

“У беларусаў, як і ў расіянаў, і ў шмат якіх іншых народаў цяперашняй постсавецкай прасторы здаўна не было правільных адносінаў да маёмасьці, як гэта было на Захадзе. Нармальных, цывілізаваных адносінаў".

Ёсьць народы, якія створаныя для ўсясьветнай гегемоніі, войнаў і хаўрусаў—Нямеччына, Францыя, Расея—гэта такія нацыі, кожная зь якіх здольная паймець іншую, але потым сама быць пайметая ёю... Такія нацыі адна адну паважаюць. А што паважаць нейкіх там беларусаў? Мы іх імелі, расейцы іх імелі, так што іх наагул як бы няма... Хто памятае нейкія там Грунвальды? Эх, дзяды, мала вы іх усё-ткі ў гэтым Бэрліне ператрахалі! На халеру сьвяткаваньні ўсялякіх там перамогаў, калі пераможаныя нават не ўспрымаюць нас як нейкіх там пераможцаў? Га, сп.Лукашэнка?

“Нямеччына вельмі дрэнна ведае Беларусь, і гэта выклікае шкадаваньне, бо ўсё-ткі віна Нямеччыны ў дачыненьні да Беларусі, што да гітлераўскага нападу на Савецкі саюз, ад якога Беларусь найбольш пацярпела з былых савецкіх рэспублікаў, павінна заўсёды быць у памяці нямецкага насельніцтва, гэтаксама як Галякост у дачыненьні да габрэяў. Я думаю, што гэты вельмі сумны і трагічны момант у гісторыі Нямеччыны і Беларусі ўсё адно можа прывесьці да таго, што абедзьве цяпер ужо незалежныя дзяржавы Эўропы знойдуць для сябе магчымасьць новага дыялёгу на карысьць новай эўрапейскай мірнай цывілізацыі, новага ўсясьветнага ладу. Трэба спадзявацца, што калі-небудзь і гэтая жудасная гісторыя сярэдзіны мінулага стагодзьдзя будзе не забытая, а будзе разглядацца ў Беларусі больш проста.”

Думаю, сп.Рар, што адмаўляць Беларусі ў праве на незалежнасьць—гэта тое самае, што адмаўляць гэбраям у праве на сваю дзяржаву. Мэтазгоднасьць існаваньня такой дзяржавы можна паставіць пад сумнеў, але гэта наўрад-ці павінен рабіць прадстаўнік нацыі—колішняга акупанта. Гэта ня толькі безгустоўна—гэта неэтычна.

Слоўнік А.Рара, у згодзе зь ягонай нелюбоўю да бурных 90-х гг., насамрэч пахне 80-мі гадамі. “Савецкія рэспублікі, узьяднаньне з Расеяй, стабільнасьць”—сп.Рар гаворыць, як гэткі Кебіч, стары партыйны кіраўнік.

«Я думаю, што Народныя франты – гэта ўжо дастаткова далёка сышло ў гісторыю, гэта пасьляперабудовачны час. З аднаго боку, можна шкадаваць, што гэтыя часы занадта хутка прайшлі. Бо, усё ж, гэта быў энтузіязм, можа быць, нейкі сумбур розных ідэяў, бачаньняў, пошукаў будучыні краіны, але мы ўвайшлі ў больш прагматычную эру. Ніякія ідэйныя арганізацыі ня здолелі ні рэалізавацца як палітычная сіла, ні накарміць народ, ні надаць грамадзтву стабільнасьці, таму сёньня хутчэй перамагаюць тыя палітыкі, якія на постсавецкай прасторы выступаюць за стабільныя ўмовы. Людзям абрыдлі 90-я гады, страсеньні, абяцаньні, якія не выконваліся. Можна шкадаваць, што перабудовачны дух зьнік на постсавецкай прасторы, але, на жаль, гэта факт.»

І інфармацыя ягоная, па-мойму, крыху састарэла:

“Лукашэнка ўсё-ткі карыстаецца, і ня трэба гэтага забываць, падтрымкай вялікай часткі беларускага насельніцтва.”

“Што да нелегітымнасьці Лукашэнкі, дык я павінен сказаць, што калі б выбары ў Беларусі прайшлі чэсна і справядліва, уся апазыцыя атрымала б доступ да СМІ — на апошніх выбарах, па прагнозах незалежных экспэртаў, усё роўна перамог бы ён. Праўда, не атрымаў бы 80 адсоткаў, але 52 – атрымаў бы.»

«Лукашэнка — гэта не Мілошавіч. Сапраўды, Мілошавіча зьмясьціла НАТО пасьля таго як ён пачаў чыстку альбанцаў у Косаве. Лукашэнка ні на каго не нападае, ён не пагражае Эўрапейскаму Зьвязу, таму пытаньне пра яго замену гвалтоўным шляхам не стаіць. А што датычна непрыманьня Лукашэнкі — дык я ня думаю, што ён карыстаецца вялікімі сымпатыямі на Захадзе, але з другога боку.... Ні ў каго язык не паварочваецца яго параўноўваць з Гітлерам альбо з Пол Потам, ён не забівае свой народ. Гэта ўсё ж розныя формы аўтарытарнага праўленьня, ён канешне лічыцца парыяй у Эўропе, але да тырана яму яшчэ вельмі далёка, і ён такім, думаю, ніколі ня будзе. І яшчэ адзін важны момант, на які ў Эўропе нельга забывацца: не забудземся, што ўсё ж Лукашэнка карыстаецца дастаткова вялікай падтрымкай і сымпатыямі ў самой Беларусі. А супраць грамадзкай думкі ўнутры краіны, я думаю, наўрад ці што можна зрабіць звонку.»

“Думаю, што і Нямеччына, калі моцна крытыкуе Беларусь і яе лідэра за так званыя прабелы, памылкі і аўтарытарызм, павінна, часам, калі ўжо вельмі моцна крытыкуе Беларусь, азірацца на сваю мінуўшчыну.”

Дзіўная выснова. А я думаў, што наадварот, менавіта немцы, чый фюрэр прынёс столькі бяды ня толькі ім самім, павінны былі б разумець жаданьне беларусаў пазбавіцца свайго нелегітымнага прэзыдэнта... Што ж, застаецца пажадаць немцам такога ж мудрага і справядлівага кіраўніка, як наш Лукашэнка—альбо як Пуцін, які, у адрозьненьне ад Лукашэнкі, ня мае праблем з “забіцьцём свайго народа”:

«Павінен сказаць, што маё меркаваньне пра яго — вельмі добрае. Думаю, ён правільны лідэр для сучаснай Расеі. З тымі каласальнымі праблемамі, зь якімі сутыкнулася Расея на пачатку 21-га стагодзьдзя, іншаму палітыку вельмі цяжка было б справіцца. Ён знайшоў “залатыя” выхады з сытуацыі. Самае галоўнае, што ён не адарваўся ад народа, і адчувае пастаянна гэтую падтрымку. Гэта вельмі важны фактар у палітыцы. Мала які лідэр на Захадзе можа пахваліцца, што на 8-ым годзе ягонага кіраваньня 80 адсоткаў насельніцтва яго падтрымлівае.»

Вось такое адмысловае зьяднаньне вялікадзяржаўнага шавінізму нямецкага і расейскага. А можа ўсё-ткі—фашызму? Прынамсі, я ня бачу розьніцы ва ўспрыманьні Беларусі між прадстаўніком дэмакратычнай эўрапейскай Нямеччыны і якім-небудзь Жырыноўскім:

“Беларусь пакуль успрымаецца як, я б сказаў, штосьці накшталт Расеі, але няясна што. І сапраўды, Беларусь ведаюць мала, толькі яе аўтарытарнага лідэра Лукашэнку. Гэта, канечне, недастаткова для таго, каб разумець Беларусь, але зноў-такі, менавіта таму трэба выступаць за адкрыцьцё межаў, за блізкія стасункі, за дыялёг між грамадзянскай супольнасьцю Беларусі і Эўропы, каб лепей адзін аднаго разумець".

То бок, ня трэба мяняць кіраўніцтва—проста адкрыйце межы нашаму капіталу. Давайце разам—хаця гэта больш патрэбна вам, чым нам—зарабляць бабкі. Як гэта мы робім з Расеяй. Менавіта таму Расея ў Эўропе патрэбная, а Беларусь—не: у Беларусі няма чаго паймець, няма куды інвэставаць. Беларусь можа быць патрэбная ў лепшым выпадку—Расеі, у горшым—толькі сабе самой альбо амэрыканскім кансэрватарам, якія бачаць у ёй прынамсі пляцдарм... Тым часам як эўрапейскі адмысловец сп.Рар—усяго толькі белую пляму...

“Беларуская дзяржаўнасьць яшчэ не настолькі адбылася, як дзяржаўнасьць, напрыклад, іншых цэнтральнаэўрапейскіх краінаў. Не сакрэт, што ёсьць прыхільнікі курсу аб’яднаньня з Расеяй, і калі гэтае аб’яднаньне адбудзецца дэмакратычным шляхам, і ў беларускім і расейскім грамадзтве народам здасца, што ўсё-ткі людзі жылі яшчэ да савецкіх часоў, калі Беларусь не ўсьведамляла сябе калёніяй, як, напрыклад, Грузія, а ўсё-ткі была часткай вялікага арганізму Расейскай дзяржавы, Расейскай імпэрыі, і калі такое меркаваньне будзе мацнець у беларускіх элітах, то я ня бачу перашкодаў для абсалютна мірнага і дэмакратычнага аб’яднаньня дзьвюх дзяржаваў у адно цэлае. Я ня думаю, што гэта зусім немагчыма".

“З усіх былых савецкіх рэспублікаў, я кажу нават не пра беларускую эліту, а пра шырокі беларускі народ, у Беларусі да сёньняшняга дня існуюць найбольшыя сымпатыі да ідэі вельмі цеснага, як мага больш цеснага збліжэньня з Расеяй і нават інтэграцыі. Але такая інтэграцыя ня можа ажыцьцяўляцца элітамі, яна ўсё-ткі павінна атрымаць поўны вотум даверу праз рэфэрэндум у Беларусі і ў Расеі. Але калі такі рэфэрэндум будзе і эканамічная сытуацыя ў Расеі будзе лепшая, чым у Беларусі, а брама Беларусі ў Эўрапейскі зьвяз будзе зачыненая, я цалкам магу сабе ўявіць, што настроі беларусаў для ўзьяднаньня з Расеяй будуць мацнець.”

Так яно, хутчэй за ўсё, і будзе: перад Чырвоным Каптурком зачыняць дзьверы, воўк на двары яго праглыне, а калі гэта адбудзецца, дык пост фактум знойдуцца апраўданьні, кшталту:

“Для Расеі Беларусь – у прынцыпе, натуральны хаўрусьнік, і ў Расеі не згубілі надзеі на тое, што зь Беларусьсю можна ўзьяднацца ў адно цэлае – ня зараз, але гадоў праз дваццаць. Тыя самыя погляды ў Расеі існуюць на магчымасьць аб’яднаньня з Украінай – славянскі саюз, гэтая ідэя ў Расеі не памерла.”

«Я б не сказаў, што я рэзка праціўнік самастойнай, незалежнай Беларусі. Ня ведаю. адкуль такое меркаваньне... Можа, таму, што я, у адрозьненьне ад шмат якіх іншых экспэртаў, не лічу, што аб’яднаньне Беларусі і Расеі прывядзе да нейкай геастратэгічнай катастрофе. Асабліва для людзей, якія жывуць у Беларусі і Расеі. Я не лічу, што аб’яднаньне двух народаў было б нагэтулькі ненатуральным. Тым больш, што беларусы і расейцы шылі стагодзьдзямі цесна і успрымаліся як адзін народ, у адрозьненьні ад, скажам, расейцаў і ўзбэкаў, расейцаў і грузінаў. Вось з гістарычнага пункту трэба дастаткова спакойна на гэта глядзець.»

“Я ня ведаю, чаму аддаць перавагу, я думаю, што ў Беларусі дастаткова склаліся славянскія праваслаўныя традыцыі, яна сёньня бліжэйшая да дэмакратычнай культуры Расеі чым да Захаду, дзе яе пакуль ня ведаюць, дзе прыйдзецца пагаджацца на ролю малодшага партнэра Польшчы ўсярэдзіне Эўрапейскага зьвязу...”

Стаўленьне сп.Рара да палякаў, як і да ўсіх славянаў, апроч рускіх, такое ж недаверлівае (прыгадайма, хто падзяліў Рэч Паспалітую)—ну каму патрэбная такая вялікая краіна ў Эўразьвязе, якая сама імкнецца належаць да Захаду і граць у ім не апошнюю ролю, вымагаючы пры гэтым столькі грошай на сваё ўтрыманьне, якая імкнецца мець на ўсходзе ўплыў, альтэрнатыўны расейскаму? Бойцеся Польшчы, беларусы—толькі ня бойцеся вялікай Расеі!

“Гэты міт пра залежнасьць ад Расеі разьвіваюць тыя, хто баіцца пускаць Расею ў Эўропу і хочуць адлучыць Расею ад Эўропы, каб Расея адпраўлялася ў абдымкі Кітаю. Гэта пункт гледжаньня некаторых новых членаў НАТО і Эўразьвязу з Цэнтральнай Эўропы. Я думаю, гэта меркаваньне няслушнае. Што датычна Шродэра, ня ведаю, як ён там залежаў ці не залежаў, ён бачыў альянс з Расеяй як палітычны альянс. Гэтак, як Нямеччына і Францыя ў 1950-ыя гады, праз дзесяць гадоў пасьля Другой Ўсясьветнай вайны, пачалі набліжацца, хаця стагодзьдзямі ваявалі. А пачалі ствараць саюз па вугалю і сталі, які зьвязаў эканомікі дзвюх краінаў і зрабіў іх залежнымі адну ад другой. Пасьля гэты саюз вугалю і сталі пераўтварыўся ў Эўрапэйскую эканамічную зону, потым у зьвяз, а цяпер — у Эўрапейскі зьвяз. Тое ж самае меў на ўвазе Шродэр і ў дачыненьні да палітыкі з Расеяй. Тут ён дзейнічаў правільна. Ён шукаў падыходы, як далучыць Расею да Эўропы — праз фактар нафты і газу, дзе ёсьць узаемавыгодныя працоўныя адносіны. І я думаю, што гэты шлях набліжэньня, ён будзе працягвацца".

Вось так: Беларусь у Эўропе саму па сабе ніхто не чакае, толькі як дармовы прыдатак Расеі. І гэта рэчаіснасьць. Трэба да гэтага ставіцца спакойна, як кажа сп.Рар. Але і яму варта спакайней ставіцца да тых, хто зь ім не пагаджаецца й ніколі не пагодзіцца толькі таму, што каштоўнасьці, якія ён вызнае, ня ёсьць унівэрсальнымі—да трансатлянтычнага праекту, кансэрватыўнай Амэрыкі, новых сябраў Эўразьвязу з шэрагу “незаходніх” краінаў, да вайны ў Іраку, да Кітаю, але перадусім—да самой Расеі, шчасьце якой яму даражэй за шчасьце іншых народаў сьвету. Любоў—небясьпечная эмоцыя, асабліва ў палітыка: яна часта прыводзіць да агрэсіўных учынкаў. Усё-ткі немцы вынайшлі ня толькі марксізм, філасофскі ідэалізм, рамантызм, але й нацыяналізм, які й давялі пазьней да ягонага найбольш пачварнага ўвасабленьня. Шкада, што некаторыя выказваньні сп.Рара гучаць як працяг такога спосабу бачаньня сьвету, дзе існуюць толькі інтарэсы багатых і моцных—тым часам як астатнія павінны прыймаць іхныя геапалітычныя пляны “спакойна”...

...Не, і ўсё-ткі я насамрэч супраць адзінай Нямеччыны: жывуць Саксонія, Баварыя, Прусія і нават Бадэн-Вюртэнбэрг! А галоўнае—Бэрлін.

© Графаман, 2007