Адкуль у вас зьявілася ідэя зьняць фільм у адным-адзіным памяшканьні, амаль без дэкарацыяў, з нарысаваным планам мястэчка на падлозе?

Я прысьніў сон, пастаці ў якім рухаліся па мапе. Акрамя таго, у той час я шмат гуляўся ў кампутарныя гульні, асабліва ў “Сайлэнт Гілл”, і ў той атмасфэры было штосьці ад пустога, ізаляванага места. Але самы першы імпульс прыйшоў у Канах, калі тры гады таму я быў на фэстывалі зь фільмам “Танцорка ў цемры”. Амэрыканскія журналісты папракалі мяне, што я здымаю фільм аб Амэрыцы, дзе ніколі ня быў. Гэта мяне справакавала. Як быццам кіношнікі з Галівуду заўсёды езьдзяць у тыя месцы, аб якіх здымаюць фільмы!

Я меркавала, што вы хутчэй скажаце нешта аб тэатральных уплывах, якія здаюцца ў фільме відавочнымі.

Гэта таксама, патрэбны кірунак мне падказала песенька “Пірацкая Джэнні” з Брэхтавай “Жабрачай опэры”. Гэта такая моцная песьня аб помсьце, якую сьпявае дзяўчына. У мяне ўзьнікла ідэя зьняць гісторыю, якая магла б быць перадгісторыяй гэтай песьні. Такім чынам, сёе-тое з Брэхта ў фільм патрапіла.

Гэта ваш улюбёны драматург?

Я ўвогуле не брэхталог, але мая маці была ягоная вялікай прыхільніцай. Памятаю, як яна аднойчы пакінула нас пасьля таго, як бацька ў прыступе шалу выкінуў ейную калекцыю кружэлак зь песьнямі з Брэхтавых п’ес.

Мяне зьдзівіла згадка аб кампутарнай гульні—не прыцягвае вас выкарыстаньне кампутарных тэхналогіяў у кіно?

Ведаеце, калі Стэнлі Кубрык здымаў “Барры Ліндона”, ён вытрымліваў цэлыя месяцы ў чаканьні патрэбнага яму сьвятла ў кадры. Але гэтае ж сьвятло ільга за паўтары хвіліны зрабіць у кампутары, праўда ж. Я таксама паспрабаваў зрабіць гэта ў кампутары, але мяне гэта страшэнна нудзіла, і галоўнае—не цікавіла. Я не асуджаю кампутарныя тэхналогіі ў кіно, але гэта ня мой шлях.

У маніфэсту “Догма” вы трываеце на прыроджаным характару кіно, не прыймаеце нават штучнага асьвятленьня, а тут зачыняеце цэлы фільм у студыю й карыстаецеся шэрагам тэатральных прыёмаў. Ці азначае гэта, што “Догма” памерла?

Догма ніколі цалкам не памрэ. Успрымайце гэта так, што мне трэба разьвівацца. У кожным маім фільме ільга знайсьці штосьці, што адпавядае правілам “Догмы”. У выпадку “Догвіля” гэта шчыльны кантакт з акторамі падчас здымкаў.

Чаму вы далі галоўную ролю зорцы ўзроўню Ніколь Кідман?

Я яе ня выбіраў, гэта яна абрала мяне. Яна хацела са мной супрацоўнічаць, таму я напісаў для яе ролю Грэйс—дзяўчыны, якая ўцякае ад ганстэраў у закінутае мястэчка ў Скалістых гарах.

Да Ніколь Кідман вы дапасавалі даволі неверагодны ансамбль актораў: Лорэн Бакаль, Гэррыет Андэрсон, Джэймса Каана. Чым вы іх завабілі?

Нізкім ганарарам і даволі жорсткім спосабам здымак. Усе павінны былі цягам цэлых шасьці тыдняў знаходзіцца на плацы, таму што яны амаль што ўвесь час у кадры. Я пачуваў сябе крыху няёмка й вінавата, напрыклад такі вялікі актор як Філіп Бэйкэр Голл граў нейкага ёлупня—я прымусіў яго сядзець у фатэлі й чытаць Марка Твэна. Справа ў тым, што славутыя акторы маюць неверагодны шарм, яны дадаюць смаку нават нязначным ролям. Напрыклад які Бэн Газзара—той здымаўся ў Прэмінгэра, у Касавэтэса. Для мяне ён—найвялікшая зорка ўва ўсім “Догвілю”. Хаця Ніколь, безумоўна, таксама грала цудоўна.

Вы працавалі зь ёй іначай, чымся з Б’ёрк у “Танцорцы ў цемры”?

Калі б трэба было іх параўнаць, я б сказаў, што галоўная розьніца палягае ў тым, што ў Б’ёрк няма кіношных амбіцыяў. Тым часам як Ніколь—прафэсіяналка, дысцыплінаваная й адначасова цікаўная, гатовая да экспэрымэнтаў.

Падчас здымкаў “Танцорцы ў цемры” вы захварэлі. А як было гэтым разам?

Я ўсё яшчэ бяру таблеткі, але толькі па палове. Гэтым разам здымкі вычарпалі мяне хутчэй фізічна, чымся псіхічна, мы здымалі шэсьць тыдняў запар, потым дзевяць месяцаў рабілі мантаж. Я зрабіў два варыянты, адзін на тры гадзіны, другі на сто сорак хвілін. Зразумела, што даўжэйшы варыянт таксама лепшы.

Ці траўматызуе вас напружаньне падчас здымкаў, калі вы мусіце сачыць за мноствам розных рэчаў вакол?

Часам у мяне такое адчуваньне, што я распадаюся на кавалкі. Гэтыя здымкі былі кшталтам вечарыны, дзе я быў гаспадаром. На вечарыне прысутнічала пятнаццаць выбітных актораў, і я павінен быў аб іх дбаць. Гэтак я падрыхтваў сам для сябе жудасную катоўню.

Дзеля чаго, у такім выпадку, вы на гэта пайшлі?

Таму што іначай я б звар’яцеў. У мяне процьма фобіяў. Калі я ня буду скіроўваць сваю энэргію ў нейкае творчае рэчышча, дык буду вымушаны думаць аб сотнях тысячаў рэчаў, якія мяне страшэнна палохаюць. Творчасьць для мяне—праява інстынкту самазахаваньня. Я магу ашалець, але ўсё яшчэ буду здольны кіраваць здымачнай групай. Але кіраваць самім сабой я няздольны.

Ці належаць да вашых фобіяў падарожжы?

Ільга сказаць што так. Я насамрэч невялікі падарожнік, у маладосьці я аднойчы быў у Афрыцы, а пасьля гэтага толькі ў Каннах. Я ня лётаю самалётам ані ня езджу цягніком, у мяне свой жыльлёвы мініаўтобус. Напэўна, гэта ў мяне спадчына. Мая маці пакінула Данію толькі аднойчы ў жыцьці, езьдзіла ў Югаславію, але ўсё жыцьцё аб гэтым распавядала.

Дык значыцца, у Каннах вам пачуваецца добра, калі вы сюды ўжо некалькіразова вяртаецеся?
Так, мне тут добра, але паверце, што калі я буду ад’яжджаць, мне будзе яшчэ лепей.
Калі ўжо вы згадалі пра матку—дык якім было вашае дзяцінства?

Мае бацькі былі вельмі лібэральныя. Па сутнасьці, усё маё выхаваньне яны павесілі на мяне самога. Яны далі мне абсалютную свабоду, што выклікала ў мяне пачуцьцё боязі. Калі вы дасьцё дзіцяці свабоду, дык патрабуеце ад яго, каб ён быў аўтарытэтам сам для сябе. Я павінен быў прыймаць самастойныя вырашэньні аб такіх рэчах, як, напрыклад, у колькі йсьці ўвечары спаць. Гэта мяне траўматызавала.

Напэўна, пасьля гэтага ў вас былі праблемы з усялякімі аўтарытэтамі. Як, напрыклад, вам падабалася вучыцца ў школе?

Ніяк, гэта было поўнае пекла. Уява, што восем гадоў запар я павінен быў бы сядзець моўчкі й слухаць, здавалася мне абсурднай. Акрамя таго, у мяне былі праблемы з аднакласнікамі, якія зь мяне зьдзекваліся. Нарэшце, я прыйшоў да такой высновы: пазьбягаць усяго, што цябе катуе. І перастаў хадзіць у школу.

У якім гэта было ўзросьце?

У шостай класе. Я ня веру ў школьную сістэму. Адзіны шлях, як нечаму насамрэч навучыцца—гэта проста выпрабаваць гэта самому.

Аднак пазьней вы вучыліся ў кінашколе.

Так, там я пазнаёміўся зь людзьмі, зь якімі доўгі час супрацоўнічаў. Але ў астатнім у кінашколе вас перадусім вучаць, што вам нельга рабіць. Не карыстацца рэтраспэктыўнымі кадрамі, тытрамі, ніякага камэнтара.

У “Догвіль”, аднак, тытры папярэднічаюць кожнаму разьдзелу, і акрамя гэтага там вельмі істотную ролю адыграе камэнтар.

Менавіта, той камэнтар ёсьць надзвычай саркастычным, і ўласна падае ўвесь фільм з крыху іншага ракурсу. Галоўнае, што я ўзяў для сябе са школы—гэта што ніколі ня буду рабіць тое, чаму мяне вучаць гэтыя ідыёты.

У вас рэпутацыя вялікага правакатара й маніпулятара—ці не нарадзілася гэтая вашая схільнасьць менавіта з агіды да кінашколы?

Але ўвага, з правакатарам я згодны, але з маніпулятарам—не. Я ненавіджу маніпуляцыю, не хачу, каб мной маніпулявалі, і сам не імкнуся нікім маніпуляваць.

Добра, дык тады наконт правакацыі. Ці блізкая вам гэтая форма самавыразу?

Калі я раблю штосьці правакацыйнае, дык даю людзям магчымасьць стварыць аб гэтым уласнае меркаваньне. Правакацыя, такім чынам, ёсьць спосабам прымусіць людзей думаць.

У “Догвіль” шмат момантаў, натхнёных перадусім амэрыканцамі. Вы хацелі зьняць праграмны антыамэрыканскі фільм?

Зусім не, я хацеў проста ўвасобіць свой погляд на Амэрыку. Так, я ведаю, што я там ня быў. Але ў мяне было безумоўна больш аб’ектыўных інфармацыяў і асабістых уражаньняў аб Амэрыцы чымся ў амэрыканцаў, якія здымалі фільм аб Гансу Хрысьціяну Андэрсэне. Семдзесят адсоткаў інфармацыі ў дацкіх мэдыях удаюць сабой паведамленьні з ЗША. Я не магу ад гэтага ўнікнуць, нават калі б і хацеў. У маладосьці я хадзіў на антыамэрыканскія дэманстрацыі, але тады быў час вайны ў Віетнаме, тады дэманстравалі ўсе. Сёньня я не магу сказаць, што маю нешта супраць амэрыканцаў, з многімі зь іх я сімпатызую, але зусім не згаджаюся з палітыкай іхнага ўраду. Я проста чалавек левай арыентацыі, і сістэма, якая ня дбае аб людзях, што жывуць на самым дне грамадзтва, мне агідная. Такім чынам, так, у некаторых аспэктах гэта антыамэрыканскі фільм, але таксама ільга сказаць, што гэта фільм антыдацкі.

Вы не задаволеныя жыцьцём у Даніі?

Ня тое каб, я ня здолеў бы жыць недзе яшчэ. Але наш сучасны ўрад мяне вельмі раздражняе. Я папросту не магу пагадзіцца з тым, як ён абыходзіцца з імігрантамі і ўцекачамі.

У кінематаграфіі Даніі належыць даволі выбітное месца ў Эўропе, там створаныя амаль ідэальныя ўмовы для фільму, ці не?

Гэта так. Здымаць такія фільмы як “Догвіль” я ня мог бы нідзе ў сьвеце, акрамя Даніі. Напрыклад, Дацкі кінаінстытут дзейнічае цудоўна. Але, шчыра кажучы, я не магу вам сказаць, чаму гэта так, мяне гэта не абыходзіць і нават не цікавіць. Я ня ведаю, колькі ў Даніі кінатэатраў і колькі людзей ходзіць у кіно...

На якія фільмы ходзіце ў кіно вы?

На ніякія, я ў кіно не хаджу.

У гэта цяжка паверыць.

Але гэта праўда. У маладосьці я бачыў якіх пяць-шэсьць фільмаў на дзень. Я напамяць ведаю ўсю кінакласіку, не такі я ўжо й недасьведчаны. Але ў нейкі час вам гэта проста зробіцца непатрэбным, вы ўжо ня хочаце пераймаць чужыя ідэі, наадварот, імкнецеся пазьбягаць гэтага й прагнеце адкрываць штосьці самастойна.

Які быў апошні фільм, які вы бачылі?

“Магнолія”. Вельмі мне спадабалася.

Чым вы будзеце займацца пасьля “Догвіль”?

Здыму другую частку маёй амэрыканскай трылогіі, фільм “Мандэрлэй”. Там будзе тая самая галоўная гераіня, Грэйс. Ніколь Кідман ужо дала сваю згоду, але яна патрэбная мне і ў трэцім фільме. Спадзяюся, што мы дамовімся, а калі не, дык тады трэба будзе, каб у кожным фільме ролю Грэйс выконвала іншая акторка. Акрамя гэтага, ў 2006 годзе на вагнэраўскім фэстывалі ў Байройту я буду ставіць чатырнаццацігадзінную опэру “Пярсьцёнак Нібэлунгаў”.

Як бы вы маглі ахарактарызаваць свой падыход да кіно?

Можаце напісаць, што маёй сьціплай жыцьцёвай мэтай ёсьць узбагаціць тую галіну, у якой я працую.

© Пераклад-Макс Шчур, 2004