Larkin

		Філіп Ларкін (1922-1985) ВЫБРАНЫЯ ВЕРШЫ
Філіп Ларкін—паэт у нашым культурным асяродзьдзі ня надта вядомы, гэтаксама як цягам жыцьця быў ня надта любімы нават у сябе на радзіме, у Брытаніі. Перадусім таму, што ўсё жыцьцё быў перакананым кансэрватарам, як у поглядах на палітыку, так і на паэзію—а гэта ў 60-я гады, на якія прыпала вяршыня ягонай творчасьці, было ня ў модзе, асабліва сярод “прагрэсіўных інтэлектуалаў” і авангардыстаў, якіх Ларкін называў “loonies”, афэлкі. Усё жыцьцё Ларкін правёў у Брытаніі, нідзе не вандраваў, апроч Ірландыі (толькі аднойчы быў у Парыжы й аднойчы ў Гамбургу), працаваў у унівэрсітэцкіх бібліятэках у Вэлінгтону, Бэлфасту, Галлу. Адзінай ягонай сапраўднай жарсьцю, апрача паэзіі, былі жанчыны. За ўсё жыцьцё Ларкін выдаў толькі чатыры кнігі паэзіі: “Паўночны карабель” (“The North Ship”, 1944), “ХХ вершаў” (“XX Poems”, 1951), “Вясельлі на Тройцу” (“The Whitsun Weddings”, 1964), “Высокія вокны” (“High Windows”, 1974). Толькі апошні зборнік ужо старога паэта прынёс яму нарэшце заслужаную славу. Хоць Ларкін і адмовіўся ад тытулу “паэта-лаўрэата”, затое не адмовіўся ад ордэна Брытанскай імпэрыі. Пахаваны ён у Вэстмінстэрскім абацтве ў Лондане, побач з найславуцейшымі ангельскімі паэтамі—Чосэрам, Драйдэнам, Браўнінгам, Тэннісонам, Кіплінгам... * Чаму я сьніў цябе сёньня ўночы? Зараз шэрае сьвятло раніцы прыўздымае чупрыну з вачэй, Згадкі ўдараюць у галаву, як поўхі; Абапершыся на локаць, я тароплюся ў бледны хомар За вакном. Так шмат рэчаў, якія я лічыў забытымі, Зь нечаканым болем вяртаюцца ў мае думкі: —Як лісты, што ўсё яшчэ прыходзяць на адрас таго, хто шмат гадоў таму пераехаў. 1939 * Калі цябе я адпушчу, Куды ты паляціш, О сэрца? Зь ветрам за мяжу Зямлі, чый жаль і ціш Мяне маркоцяць? Праз Пагоркі, моры й гарады Ты паляціш куды? Я нават клямкі не ўздыму, Бо аблячу калі Палі, лагчыны, абдыму Ўсё хараство зямлі— Прайграю ўсё нараз, Бо не знайду жытло, Дзе б голаў я схіліць магло. 1944 * Нацяпер альбо назаўсёды Завагаўся сьвет на сьцябле? Дзеля згубы ці асалоды, Я між дрэваў сустрэў цябе? Гэта цуд ці прывід шалёны, Тваіх вуснаў салодкі смак, Сонцы, быццам мячы жанглёра— Гэта зман, ці мажліва—знак? Дык зазьзяй, раптоўны анёлак, Зьнішчы ўсьмешкаю недавер, Ты—мая, цяпер і заўсёды, Бо заўсёды—заўжды цяпер. 1944 * Першая з рэчаў, Што я зразумеў: Час—гэта рэха Сякеры між дрэў. 1944 * Нядзельны красавіцкі сьнегапад Пазеляніў сьлівовы квет, не пабяліў. Да схілу дня ён даляжыць наўрад. А я гляджу на плён тых самых сьліў У шафіках: упарадкоўваю шыхты Слоікаў з сочывам сьлівовым, цалкам пяць Паліц, сто фунтаў—іх рабіла ты, А мы ўсё лета тут іх будзем каштаваць, З гарбатай, але безь цябе. Вось так За шклом, пад цэлафанам, на пяці Паліцах лета бессэнсоўны смак Век дажыве, каб болей не прыйсьці. 1948 Сьціпласьць Быццам птушкі-самкі крылы, Беражэ Простасьць рэчаў выраз сьціплы, Не ілжэ. Як з былога цараваньня Дробны пэнс, Зносіцца, ды захавае Просты сэнс. Так на пашы невысокай Дзе-нідзе Квет, людзкім ня бачны вокам, Прарасьце. 1949 Хаценьні А па-за ўсім—жаданьне быць адзін: Як ні цямнее неба з запрашальнымі паштоўкамі, Як ні кіруемся мы друкаванай мапай сэксу Як ні фатаграфуецца сям’я пад сьцягам, А па-за ўсім—жаданьне быць адзін. А пад паверхняй—прага забыцьця: Надакор усім мудрагелістым пасткам календара, Жыцьцёвай страхоўцы, табліцам з рытуаламі Множаньня, недальнабачнаму ігнараваньню сьмерці, А пад паверхняй—прага забыцьця. 1950 * Паколькі бальшыня ўва мне Супраць тваёй, дык нас з табой У розныя бакі імкне. Зноў авалодаўшы сабой, Мы дзён дэзынфікуем гмах, Каб здаць кватэры бальшыні, І шпацыроў мяняем шлях. Ды ў красамоўнай цішыні Маўчаньне меншасьцяў чуваць, Якія разам уначы Зноў пачалі хаўрусаваць: Іх немагчыма адвучыць. 1950 * Цэгла першая, другая, Потым трэцяя ідзе— Часу яўна не хапае Думаць, сэнс які тут дзе. А як сядзеш сярод цэглаў— Вые вецер угары І ўсю схільнасьць да сумневаў Выдзьмувае з галавы. 1951 Падставы далучыцца Рады трубы паслухаўшыся гучнай, Да шкла прынікнуў на кароткі час я, Зірнуць, як таньчаць вучаніцы й вучні, Пад 25, мяняюць пары зручна, І чырванеюць твары ў рытме шчасьця— Так я сабе ўяўляю пот і дым, Чароўны пах дзяўчат. Чаго ж я тут, за шыбай? Але чаго—яны? Сэкс—так, адылі чым Ёсьць сэкс? Бясспрэчна: думаць, нібы Прасьцей быць шчасны ў пары—гэта хіба, Як мне здаецца. Мяне кліча проста Высока ўзьняты звон мой грубым зыкам— Мастацтва твор, чый голас асабісты Нагадвае мне, што і я—адзінка. Я слухаю яго; ды гэты дзынькат Ня чуе зь іх ніхто; гэтак і ў шчасьці. У выніку свайго перакананьня Я тут стаю, яны там мітусяцца, У выніку свайго, і ўсім нам файна, Калі няма тут хібы. Ці падмана. 1953 Маці, лета, я Мая матуля, што баіцца навальніцаў, Бярэ за шкварку кожны летні дзень і трусіць Яго, каб не маглі ў ім пасяліцца Лічынкі хмараў вінаградна-цёмных; Але прыходзіць жнівень, дождж цярушыць, Мароз праніклівы звастрае ўсе абрысы Ў паветры, абясптушаным раптоўна, І боязь ейная хаваецца кудысьці. І я, дзіця, народжанае ўлетку, Што любіць лета, зь першаю аблецьцю Ўсё ж адчуваю нейкую палёгку. Чамусьці лета нам занадта часта Сімвалам шчасьця дасканалага здаецца, Што для мяне нястраўнае: я мару Аб меней шчодрае пары, меней крыкастай: Таму мне восень больш пасуе ў пару. 1953 Паэзія ад’ездаў Пачуеш часам, з трэціх рук, Як некралог: "Ён напляваў на ўсё, Узяў ды ўцёк", І голаса заўсёдны гук— Нібы папрок, Што ты ўхваляеш гэты дзёрзкі, Ачыстны крок. І так і ёсьць, бо ўсе мы дом Не пераносім свой, Патрэбу быць удома: Я ненавіджу свой пакой, Ягоны выкшталцоны хлам, Кнігаў і ложку якасьць, Жыцьцё ў парадку поўным: І чуючы, як кажуць "Дзьвярыма бразнуў і растаў", Я чырванею, быццам Пачуў "Трымай, нягоднік", Ці "Яна зьняла спадніцу"; Няўжо ж і я магу вось так? І гэтак застаюся Цьвярозым. Ды сягоньня Наўрад-ці б я вярнуўся, Калі б сыйшоў да докераў— У кубрыку дзе парыўся б, Ад дабрыні скарузнуў бы, Калі б яно ня сталася Назад так яўным крокам на Шляху да набыцьця Кніг, парцаляны, гнюснага Бясхібнага жыцьця. 1954 Старэчая дальнабачнасьць Кажуць, век гострыць зрок, Нібы паветра—вільгаць, Сьвет набывае рэзкасьць, Нібыта час знарок Імкнецца сам падкрэсьліць Выяў праўдзівасьць; Усхваляванасьць золата, Прыліваў нетаропкасьць У цуглях ветру, дрэвы Шмат’ярусныя—ўсё гэта Зноў вернецца ў ваш фокус, Як будзеце старэць вы. 1955 Дзявочае ймя Тваё дзявочае імя ніхто ўжо не ўжыве. Пяць лёгкіх гукаў больш ня значаць твой Твар, голас, рухаў, рысаў хараство; Як што цяпер закон зьяднаў цябе З кімсьці яшчэ, ты быць ня можаш юнай Ранейшай незамужняй прыгажуняй: Імя ўжывалі ў дачыненьні да яе. Цяпер яно—нічыйнае. Бы шат, Табой адкінутае, пыліцца ў праграмах, Службовых сьпісах, пары школьных грамат, Лістах, якія сьціснуў стужкі шмат— Дык счэзла, выдыхлася, выцьвіла яно, Няпраўдай сталася? Ціха прамоў яго. Не, гэта—ты. Ці, як што ты сыйшла Ў мінулае, для нас цяпер у ім— Уся твая прывабнасьць, весялосьць І блізкасьць, быццам ты там дзесьці ёсьць, У першых днях, нецалаваная нікім. Яно сьвятыняй сталася, замест Таго каб страціць свае форму й зьмест, Багацьцем абясцэненым тваім. 1955 Няведаньне Так дзіўна—пэўнасьці ня мець ніколі Што праўда й не, што зман, а што рэальнасьць, І мусіць неяк так усім адказваць, Ці паспытайце іншага каго, Накшталт таго. Дзіўна ня ведаць, як жывуць расьліны: Як страву яны здольныя знаходзіць, Расьсейваць зерне, форму вынаходзіць, Яе захоўваць непарыўна; Так, дзіўна. Дзіўна мець нават веданьне—бо цела За нас усё на сьвеце вырашае— І тым ня менш змыляцца прымушае, І паміраць няўзнак, Няўцямна як. 1955 Возьмем яго дамоў для дзетак Саломы троху, шкло бязь ценю: Сьпяць камячкі пустыя там. Травы б, цямна ім, глебы жменю: Мама, вазьмі такога нам. Жывыя цацкі—зараз мода, Аднак і гэта пройдзе ўраз. Рыдлёўку ўзяць, кардон з-пад ботаў— Гуляць у пахаваньне час. 1960 Сонечна Вісячы твар ільва Разьліты пасярэдзіне Неабсталяванага неба О, як пэўна ты стаіш, як самастойна Адзінкавая кветка безь сьцябла Ты бруіш задарма. Ты зьяўляесься воку Спрошчаная адлегласьцю Да першапачатку, Твая галава з палымянымі пялёсткамі Выбухае няспынна Гарачыня ёсьць рэхам твайго Золата. Цісьненая дзесьці паміж Самотных гарызанталяў Ты існуеш адкрыта. Штогадзіны нашыя патрэбы Ўзыходзяць і вяртаюцца да цябе, як анёлы. Адкрытая, як далонь, Ты дорыш вечна. 1964 Высокія вокны Калі я бачу маладую парачку, Што любіць, я здагадваюся, спарвацца, Яна ж затычку носіць ці прыймае Таблеткі, я кажу: аб гэтым раі Марылі продкі цягам іхных жыцьцяў: Манэры й абавязкі ўбок, маўляў Стары камбайн, што іржавее ў жыце, І моладзь коціцца па схіле спакваля Да шчасьця, вечна. Я пытаюся, ці хтось Зайздросьціў мне якіх сорак гадоў таму, І думаў “Гэта во дык, мабыць, будзе лёс; Бога ці жахаў пекла не спазнаць яму, Начных згрызотаў, і ня прыйдзецца хаваць, Што думаеш аб сьвятары. Ім, маладым, Дарога ўсюды, вольны шлях, птамаць— Ляці, як птушка, вольны.” І тады Хутчэй за словы, думка аб высокіх Прыходзіць вокнах: шкле, залітым сонцам, За ім—паветра сінь, а ў ім—нічога, Яно нідзе й паўсюль, і ёсьць бясконцым. 1967 Annus Mirabilis Займацца сэксам пачалі Ў годзе якім шэсьцьдзесят трэцім (Калі ўжо пачалі старэць мы)— Як плытку выдалі “Бітлы” Ды выйшаў зноў “Каханак лэдзі”. З тае пары стаў усчынацца Якісьці несупынны гандаль, Бой за пярсьцёнак шлюбны—ганьба, Што распачалася ў шаснаццаць І хутка сталася павальнай. А потым вэрхал сьціх няўзнак: Усеагульнаю віною Жыцьцё больш не было вайною, А сталася гульнёй ва-банк, Гэткай бяспройгрышнай гульнёю. Ці лепей нам было калі, Чымся тады ў шэсьцьдзесят трэцім, (Няхай і пачалі старэць мы), Як плытку выдалі “Бітлы” Ды выйшаў зноў “Каханак лэдзі”? 1967 Дрэвы Дрэвы бяруць зялёны строй, Пупышкі разяўляюць рот, Бы немаўля, даюцца ў рост, Ды колерам псуюць настрой. Няўжо ім—аджываць штогод, А нам старэць? І ў іх свой час, Штогодны іхны выкрунтас— У зерне ўбудаваны код. Ды зубкі вежы ўсё адно ў Вышыні мкнуцца штовясны. Той год памёр, пяюць яны. Пачні ізноў, ізноў, ізноў. 1967 Сумныя крокі Патрэбу справіўшы, у спальню рушу ўсьлепкі, Рассоўваю фіранкі: і ўва сьне вам Ня сьніць так хуткіх хмараў, чыстай поўні! Чатыры раніцы: сады пад рыхлым небам Перакапаным ветрам, быццам глеба, Кідаюць востры цень. Повад для ўсьмешкі, Гэтая хуткасьць месяцу, што ймчыцца Скрозь дым гарматны хмараў, каб прарвацца (Сьвятло каменнае звастрае дахаў рысы), Асобкам стаць, высока, аддзяліцца— Кляйнот каханьня! Плён майстэрскай працы! О, жорсткасьць памяці! Не, мушу вам прызнацца, Баюся скіраваць нагору позірк. З-за жорсткасьці й зіхценьня невыносны Мне ўсеабдымны напамін дзівосны Аб сіле і пакутах маладосьці, Што не паўторыцца, між тым як побач хтосьці Перажывае самы ейны росквіт. 1968 Вось табе верш Матуля з татам ная...аць Заўсёды радыя цябе. Іхную дур успадкаваць Усю пашасьціла табе. Ім тую спадчыну ў свой час Твае дзяды перадалі, Што паўжыцьця гулялі фарс, А паў—адны адных таўклі. Нібыта шэльф, усё глыбей Ідуць нікчэмства карані. Прэч! Здохнуць як мага раней! Мець дзеці—божа барані! 1971 Зноў пакахаць Зноў пакахаць: а чацьвёртай ночы Мастурбаваць (яна ўдома—ці?), У спальні горача й пахне потам, Выпіта ўсё, невядома ці Сустрэнемся заўтра, што будзе потым— Хвароба, знаёмая да банальнасьці. Хтось кранае ейныя грудзі й похву, Хтось заглыбляецца ў ейны пагляд: Прыкідвацца, быццам мне гэта по х..., Сьмяяцца гэтаму, плюнуць нат. Але навошта аб гэтым у словах? Лепей адрынуць той атрамант, Што шырыцца іншымі жыцьцямі, быццам Дрэва, што іхны люляе сон, Пытацца, чаму так са мной адбыцца Не магло ніколі. Цьмяны палон Даўняга гвалту, бацькоўскіх караў, І неўміручасьці забабон. 1979 © Пераклад—Макс Шчур, 2004